Ρωμαϊκό ημερολόγιο

ΡΩΜΑΪΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ

 Την περίοδο που αυτοκράτορας στη Ρώμη ήταν ο Ιούλιος Καίσαρας, το ρωμαϊκό ημερολόγιο είχε προβλήματα. Το σεληνιακό ημερολόγιο αυτό είχε ίσως καθιερωθεί από τον μυθικό βασιλιά Νουμά Πομπίλιο και αποτελούταν από 12 μήνες.

 Παρόλα αυτά το αρχαίο ρωμαϊκό ημερολόγιο είχε μόνο 10 μήνες. ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ NUMA

 Το 700 πχ ο βασιλιάς της Ρώμης Numa Pompilius, θέσπισε ένα άλλο ημερολόγιο, γνωστό στη ιστορία ως ημερολόγιο του Numa, το οποίο επιβλήθηκε σε όλον σχεδόν το γνωστό κόσμο, όταν η Ρώμη έγινε κοσμοκράτειρα.

 Ο Numa προσέθεσε στο παλιό Ρωμαϊκό ημερολόγιο δύο μήνες. Τον Ιανουάριο ως 11ο και τον Φεβρουάριο ως 12ο. Η συνολική διάρκεια των 12 αυτών μηνών ήταν 354 ημέρες, δηλαδή μικρότερη κατά 11 – 12 ημέρες από την υπολογισθείσα διάρκεια του τροπικού έτους. Για τον λόγο αυτόν ανά διετία προσέθεταν, μετά από τον Φεβρουάριο, που όπως αναφέρθηκε τότε ήταν ο τελευταίος μήνας, και 13ο μήνα γνωστό ως «εμβόλιμο μήνα» του οποίου η διάρκεια ήταν άλλοτε 22 και άλλοτε 23 ημέρες. 

 Οι μήνες είχαν διάρκεια 29 ή 31 ημέρες, εκτός από τον Φεβρουάριο.

 Το 153 πχ ο Ιανουάριος έγινε ο πρώτος μήνας του πολιτικού έτους και ο Δεκέμβριος ο τελευταίος. Οι ονομασίες των μηνών παρέμειναν, παρ’ όλον ότι δεν ανταποκρίνονταν πλέον στην αριθμητική τους τάξη. Ο εμβόλιμος όμως μήνας εξακολουθούσε να τοποθετείται μετά από τον Φεβρουάριο.

  Το ημερολόγιο του Νουμά υπέστη και άλλες τροποποιήσεις με κυριότερες εκείνες του Έλληνα αστρονόμου Κλεόστρατου του Τενέδιου. Οι τροποποιήσεις αυτές αφορούσαν τον εμβόλιμο μήνα και συγκεκριμένα πότε θα έχει 22 και πότε 23 ημέρες. Ο Κλεόστρατος υπολόγισε τη διάρκεια του τροπικού έτους σε 365 ημέρες και ένα τέταρτο ημέρας, όσες ακριβώς και ο Σωσηγένης, το 46 πχ. Αν οι οδηγίες του είχαν εφαρμοσθεί σωστά, δεν θα υφίστατο η αναγκαιότητα της μεταρρύθμισης η οποία είναι γνωστή ως Ιουλιανό ημερολόγιο. Πλην όμως οι εκάστοτε βοηθοί του Μεγάλου Αρχιερέα, είτε παρερμηνεύοντας τις υποδείξεις του Κλεόστρατου, είτε για λόγους προσωπικών συμφερόντων, δεν ακολουθούσαν τις υποδείξεις του, με αποτέλεσμα το πολιτικό έτος να έχει στην πράξη 365 ημέρες και ένα όγδοο της ημέρας. Αυτό είχε ως συνέπεια μέχρι το έτος 46 πχ, το ημερολόγιο να αποκλίνει κατά 80 ημέρες, με αποτέλεσμα χειμωνιάτικες εορτές να εορτάζονται το φθινόπωρο. 

 Παρακάτω εξηγούνται οι προελεύσεις των ονομάτων των μηνών σήμερα.

 Ο Ιανουάριος οφείλει την ονομασία του στον Ρωμαίο Θεό Ιανό που ήταν ο Θεός των Θεών.

 Ο Φεβρουάριος έχει πάρει την ονομασία του από το λατινικό ρήμα februare(= εξαγνίζω) λόγω θρησκευτικών εορτών που γίνονταν αυτό το μήνα για τον εξαγνισμό.

 Ο Μάρτιος καθιερώθηκε από τον Ρωμύλο και ήταν αφιερωμένος στον Θεό του πολέμου Mars και από αυτόν πήρε το όνομα του. 

Ο Απρίλιος προέρχεται από το λατινικό ρήμα aperire που σημαίνει ανοίγω γιατί εκείνο τον μήνα άνοιγαν τα λουλούδια. 

 Ο Μάιος έχει πάρει το όνομα του από την αρχαία Ρωμαϊκή θεότητα Maja που σημαίνει στα αρχαία ελληνικά μητέρα. 

Ο Ιούνιος οφείλει το όνομα του στην θεά Ήρα (Juno) στην οποία και ήταν αφιερωμένος. 

Ο Ιούλιος ήταν αρχικά ο πέμπτος μήνας (Quintilis στα Ρωμαϊκά) και από εκεί πήρε το όνομα του. 

Ο Αύγουστος ονομάστηκε τιμητικά Augustus από τον αυτοκράτορα Αύγουστο της Ρώμης. 

Ο Σεπτέμβριος προέρχεται από το λατινικό septem (= επτά) που ήταν αρχικά ο έβδομος από τους δέκα Ρωμαϊκούς μήνες. 

Ο Οκτώβριος προέρχεται από την λατινική λέξη octo(= οχτώ) διότι ήταν ο όγδοος μήνας του παλιού Ρωμαϊκού ημερολογίου. 

Ο Νοέμβριος προέρχεται από το λατινικό novem(= εννιά) διότι ήταν ο έννατος μήνας του παλιού ρωμαικού ημερολογίου. 

Τέλος, ο Δεκέμβριος προέρχεται από το λατινικό decem(= δέκα) διότι ήταν ο δέκατος μήνας του αρχαίου Ρωμαϊκού ημερολογίου 

Καλένδες 

 Με αυτό τον όρο ονομάζονταν, μάλλον από τον Ε' αιώνα, οι πρώτες ημέρες των ρωμαϊκών μηνών, δηλαδή η αντίστοιχη των παρά των Ελλήνων "νουμηνία" (σημερινή πρωτομηνιά). Επίσης γνωστή είναι και η αρχαία παροιμία "ες τας ελληνικάς καλένδας εξοφλείν" που λέγονταν επί χρεών διαρκώς μη εξοφλημένων, επειδή στους ελληνικούς μήνες δεν περιλαμβάνονταν καλένδες. Αργότερα και η παροιμία "παραπέμπειν εις ελληνικάς καλένδας" αφορούσε για κάθε αναβαλλόμενο ζήτημα ή υπόσχεση.

 Kατά το Ρωμαϊκό δίκαιο κάθε ρωμαίος τραπεζίτης ή άλλος πολίτης που δάνειζε χρήματα υποχρεώνονταν να τηρεί ειδικό πιστωτικό βιβλίο το Καλενδάριον (ή) υπό μορφή πίνακα όπου περιλάμβανε το ποσόν του δανείου, τη λήψη των τόκων ως και άλλες προθεσμίες εξόφλησης. Τούτο τηρούσε ο γιος του οικοδεσπότη. Προκειμένου δε περί Δήμου που δάνειζε σε πολίτες υπήρχε ειδικός υπάλληλος καλούμενος "επιμελητής του Καλενδαρίου" ή "λογιστής και ενίοτε έφερε τον τίτλο του "ζητητού"

Έτσι εκ του βιβλίου αυτού καλείτο "calendarium exercere" (τηρείν καλενδάριον) ο δανεισμός, "calendarium legare" (καλενδάριον κληροδοτείν) η κληροδότηση των πιστώσεων φθάνοντας μεταφορικά στην έννοια του Ημερολογίου.

Πηγές: Wikipedia καλένδες, εφημερίδα Καθημερινή περιοδικό "7 ημέρες"

Οι Μάγιας και το 2012: μια διαστρεβλωμένη ιστορία

Το παρακάτω άρθρο αποτελεί μετάφραση της συνέντευξης που πήραν οι Sacbel Monsiváis και Gerardo del Castillo από τον Δρ. Jesús Galindo Trejo και δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα του Εθνικού Αυτόνομου Πανεπιστημίου του Μεξικό.

Sacbel Monsiváis y Gerardo del Castillo

DGDC-UNAM
18/10/2011
Entrevistas
Universo

Η πεποίθηση ότι οι Μάγιας είχαν προβλέψει το τέλος του κόσμου για την ημέρα του χειμερινού ηλιοστασίου, στις 22 Δεκεμβρίου 2012, μέσω κάποιων δήθεν προφητειών, έχει γίνει τόσο δημοφιλής που καταλαμβάνει εκτεταμένο χώρο στα έντυπα μέσα ενημέρωσης, στο Διαδίκτυο, ακόμη και σε ταινίες. Αν κάνετε στο Google μια αναζήτηση με τη φράση «Προφητείες των Μάγιας» στα ισπανικά, εμφανίζονται αμέσως περίπου 151.000 πηγές με κάποια αναφορά σε αυτό το θέμα.

Ανάμεσα στις υποτιθέμενες προφητείες των Μάγιας περιλαμβάνονται διάφορες φυσικές καταστροφές, όπως ο αντίκτυπος ενός μεγάλου κομήτη πάνω στη Γη, η απότομη αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη και η αντιστροφή του άξονα της Γης λόγω της εμφάνισης των μεγάλων ηλιακών κηλίδων. Επίσης προαναγγέλλεται το «άνοιγμα» του κέντρου του γαλαξία μας που θα διαταράξει την ισορροπία του ηλιακού συστήματος.

Δεν θα μπορούσαν να λείπουν τα γεγονότα που συνδέονται με τη «συλλογική συνείδηση του ανθρώπου». Για παράδειγμα, εικάζεται ότι αν η κοινωνία δεν δημιουργήσει αρμονία με το σύμπαν έως το 2012, όλα τα συστήματα που διέπουν τον πολιτισμό μας (οικονομικά, πολιτικά, θρησκευτικά, κλπ.) θα καταρρεύσουν.

Οι εμφανιζόμενες προφητείες των Μάγιας προλέγουν γεγονότα σαφώς εκπληκτικά, όμως μια σύντομη ανάλυση κάνει φανερό ότι υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία για να μπορούν να γίνουν πιστευτές.

Δεν είναι σαφές ούτε πόσες είναι, ούτε τι αφορά η κάθε μία και, ακόμα περισσότερο, δεν είναι γνωστό με βεβαιότητα σε ποια από τα ερείπια του αρχαίου πολιτισμού των Μάγιας αναφέρονται τέτοιες προφητείες.

Αυτό σημαίνει ότι, αντί να έχουν την προέλευσή τους στον πολιτισμό των Μάγια, ίσως αυτές οι προφητείες να προέρχονται από το στόμα κάποιου τσαρλατάνου.

Στο πλαίσιο αυτό, ο αστροφυσικός και αρχαιοαστρονόμος Jesús Galindo Trejo, ερευνητής στο Ινστιτούτο Αισθητικών Σπουδών (IIE) του Εθνικού Αυτόνομου Πανεπιστημίου του Μεξικού (UNAM), ο οποίος ασχολείται με τη μελέτη της σχέσης μεταξύ των διαφόρων μορφών τέχνης (όπως οι τοιχογραφίες και η αρχιτεκτονική) των Μεσοαμερικανικών πολιτισμών με τα αστρονομικά γεγονότα που συνέβησαν εκείνη την εποχή, μας μιλάει για κάποια επιστημονικά ευρήματα που σχετίζονται με τους Μάγιας καθώς και για τις εικασίες που εμπίπτουν στο επίπεδο της φαντασίας.

Κατ’ αρχήν, πρέπει να διευκρινιστεί αν αληθεύει ότι οι Μάγιας είχαν κάνει κάποιες προβλέψεις, ή αν κάτι τέτοιο δεν συνέβη ποτέ και ό, τι κυκλοφορεί στα μέσα ενημέρωσης είναι απλή εφεύρεση ή παρερμηνεία. Δρ. Galindo, τι έχετε να μας πείτε;

- Ναι, υπάρχουν κάποιες προφητείες των Μάγια. Αυτές αναφέρονται σε ορισμένα βιβλία (τα οποία ακόμη σώζονται) που οι Μάγιας έγραψαν κατά τον δέκατο έκτο αιώνα, την εποχή που υπήρξε μια μίξη ανάμεσα στην προ-ισπανική και τη Δυτική κουλτούρα. Το θέμα είναι ότι, πρώτον, πρόκειται για βιβλία με θρησκευτικό περιεχόμενο, κατανοητό μόνο σε μια συγκεκριμένη ομάδα ανθρώπων εκείνης της εποχής λόγω της χρήσης μιας «εσωτερικής» γλώσσας αυτής της κάστας και από την άλλη πλευρά, οι προφητείες που αναφέρονται σε αυτά τα βιβλία είναι πολύ γενικές. Για παράδειγμα στα βιβλία αναφέρεται ότι θα υπάρξουν πόλεμοι, λιμοί και ξηρασίες. Αλλά αυτά δεν είναι ειδικές προφητείες με κανέναν τρόπο, καθώς τέτοια γεγονότα πάντα συνέβαιναν στην ιστορία της ανθρωπότητας.

Εφόσον υπάρχουν αυτές οι προφητείες των Μάγια, γιατί υπάρχουν τόσες πολλές αντιφάσεις στις πληροφορίες που διαθέτουν τα μέσα, και τι εμπόδια υπάρχουν για τη μελέτη των αληθινών προφητειών;

- Το τεχνικό πρόβλημα που έχει τροφοδοτήσει αυτή την ιστορία με το «τέλος του κόσμου» προέρχεται από το ότι, αν και ο πολιτισμός των Μάγιας μελετάται εντατικά για πάνω από 100 χρόνια, εξακολουθούν να υπάρχουν πολλά προβλήματα εύρεσης πληροφοριών. Αυτό το πρόβλημα, πιστεύω, δεν περιορίζεται μόνο σε ό, τι είναι γνωστό και λέγεται για τους Μάγιας. Δυστυχώς, το Μεξικό και η Κεντρική Αμερική έχουν υποστεί 500 χρόνια συνειδητή και ασυνείδητη καταστροφή των πληροφοριών και έτσι, κάθε πτυχή του προ-ισπανικού πολιτισμού που αναλύεται θα αντιμετωπίζει το ίδιο πρόβλημα.

Η άφιξη των ισπανών στην Κεντρική Αμερική στο δέκατο έκτο αιώνα ήταν μια μεγάλη κινητήρια δύναμη αλλαγής για τις κοινωνίες που ζούσαν εκεί, κυρίως λόγω της επιβολής ενός διαφορετικού τρόπου ζωής και κατανόησης του σύμπαντος. Όλα τα έθιμα, οι θρησκείες και τα κείμενα των αρχαίων πολιτισμών καταστράφηκαν ή προσαρμόστηκαν στη νέα θρησκεία. Αυτό το γεγονός αποτελεί ένα εμπόδιο στη μελέτη αυτού που πραγματικά είπαν οι προ-ισπανικοί Μάγιας.

Ο Δρ. Galindo συνεχίζει:

- Μπορείτε να πείτε ότι υπάρχει ένα άλυτο ακαδημαϊκό πρόβλημα, επειδή μετά από 100 χρόνια μελέτης, δεν έχει ακόμη κατανοηθεί πλήρως το σύστημα γραφής των Μάγιας, μοναδικό στην ήπειρο επειδή ανέπτυξε υψηλά επίπεδα πολυπλοκότητας. Ακόμα και τώρα δεν έχει επιλυθεί πώς να ερμηνευθεί μια συμβολική γλώσσα, που προοριζόταν για να διαβάζεται από μια συγκεκριμένη ομάδα ανθρώπων που είχαν τους δικούς τους κώδικες επικοινωνίας.

Ακόμα και σήμερα, δεν συμφωνούν επί του θέματος όλοι οι ειδικοί. Αν δούμε μια πινακίδα στο δρόμο, όλοι συμφωνούμε με όσα λέει, αλλά αυτό δεν συμβαίνει απαραίτητα με την επιγραφική των Μάγιας.

Δεδομένου ότι δεν υπάρχει κάποια ισοδυναμία για να αποκρυπτογραφηθούν τα ιερογλυφικά των Μάγιας, όπως συνέβη για τα αιγυπτιακά για τα οποία το ίδιο κείμενο μπορεί να βρεθεί γραμμένο και σε άλλες γλώσσες (στμ. η στήλη της Ροζέτας), αυξάνεται η δυσκολία του αντικειμένου.

Ένα εμπόδιο για την μελέτη της γραφής των Μάγιας είναι η πολυπλοκότητα της. Ο Yuri Knorozov, ρώσος επιγραφιστής, ήταν ένας από τους πρώτους ειδικούς που άρχισαν τη συστηματική αποκρυπτογράφηση των ιερογλυφικών μεταξύ 1950 και 1960.

Σήμερα γνωρίζουμε ότι η γραφή των αρχαίων Μάγιας ήταν λογοσυλλαβική, δηλαδή μεμονωμένα σύμβολα ή χαρακτήρες μπορεί να αντιπροσωπεύουν μια λέξη ή συλλαβή, αλλά υπήρχαν και διαφορετικά ιερογλυφικά που θα μπορούσαν να διαβαστούν με τον ίδιο τρόπο. Υπήρχαν επίσης συντομογραφικοί χαρακτήρες: ένα στοιχείο σε ένα ανάγλυφο αντικαθιστούσε μέρος ενός άλλου. Συμβαίνει επίσης ότι οι χαρακτήρες θα μπορούσαν να αναπαριστούν μια οντότητα ή μια έννοια, έτσι μερικές φορές η προφορά της αναπαριστώμενης έννοιας θα μπορούσε να έχει μια αίσθηση φωνητική-συλλαβική.

Σε πολλά μέρη αναφέρεται ότι, κατά την «τελική στιγμή», το κέντρο του γαλαξία μας θα εκπέμψει μια ισχυρή δέσμη ενέργειας που θα συγχρονίσει όλους τους πλανήτες, είναι αυτό δυνατό;

- Αστρονομικά, αυτό είναι ανοησία. Ο Γαλαξίας μας δεν είναι το είδος που «ρίχνει ακτίνες», όπως λένε. Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης συνδέουν τις ακτίνες με την αστραπή, αλλά στην πραγματικότητα, όταν αναφέρονται αυτές οι ακτίνες, γίνεται αναφορά στη ροή ύλη υψηλής ενέργειας που ορισμένοι γαλαξίες εκπέμπουν κάθετα προς το επίπεδο που περιστρέφεται όλη η ύλη τους.

Σύμφωνα με τα αστρονομικά δεδομένα που υπάρχουν μέχρι στιγμής, είναι γνωστό ότι στον κόσμο υπάρχουν πολλοί γαλαξίες διαφόρων τύπων. Ο Γαλαξίας μας, για παράδειγμα, είναι ένας επίπεδος σπειροειδής γαλαξίας που, παρόλο που εκπέμπει ραδιοκύματα, θεωρείται μη ενεργός. Αντίθετα, υπάρχουν άλλοι που πράγματι είναι ενεργοί, έχουν σχήμα ελλειπτικό και εκπέμπουν μεγάλες ποσότητες ενέργειας με τη μορφή γιγαντιαίου πίδακα ύλης. Σε μερικές περιπτώσεις αναφέρονται και ως ραδιογαλαξίες.

Επίσης γίνεται λόγος για μια ισχυρή επίδραση στη Γη από έναν κομήτη, πόσο πιθανό είναι να συμβεί;

- Λοιπόν, κάθε μέρα υπάρχει αυτός ο κίνδυνος. Αν και γίνεται εδώ και χρόνια συνεχής έρευνα σε πολλά μέρη του κόσμου για να παρατηρήσουν τον ουρανό, μέχρι τώρα κανείς δεν μπορεί να προβλέψει αν θα πέσει ένας αστεροειδής ή παρόμοιο αντικείμενο στον ουρανό σε μισή ώρα ή εντός τριών εκατομμυρίων ετών. Είναι αδύνατο να προβλεφτεί κάτι τόσο συγκεκριμένο.

Τι μπορείτε να πείτε για την έντονη ηλιακή δραστηριότητα που προβλέπεται στις υποτιθέμενες προφητείες, και λένε ότι μπορεί να προκαλέσει μια ξαφνική υπερθέρμανση του πλανήτη;

- Κάθε έντεκα χρόνια, ο Ήλιος εισέρχεται στην φάση της υψηλής δραστηριότητας, και είναι δυνατόν να το ξέρουμε εξαιτίας της συμπεριφοράς και της ποσότητας των επιφανειακών του κηλίδων καθώς και των ξεσπασμάτων και των εκρήξεων που συμβαίνουν εκεί. Ωστόσο, έχει παρατηρηθεί ότι μερικές φορές συμβαίνει κάτι παράξενο: η περίοδος της δραστηριότητάς του αρχίζει νωρίτερα ή αργότερα, ή τελειώνει νωρίτερα. Μπορεί να συμβεί επίσης ένα μέγιστο της ηλιακής δραστηριότητας κατά την περίοδο όπου θα περιμέναμε ένα ελάχιστο. Εν κατακλείδι, ο ήλιος έχει μια τακτική δραστηριότητα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η τακτικότητα αυτή είναι αυστηρή.

Επιπλέον, αν και παρατηρούμε συστηματικά τον ήλιο για περίπου 400 χρόνια, από τον Γαλιλαίο μέχρι σήμερα, αυτό είναι σίγουρα ένα πολύ σύντομο χρονικό διάστημα σε σχέση με την ηλικία του Ήλιου, η οποία είναι τουλάχιστον 4 χιλιάδες 500 εκατομμύρια χρόνια. Έτσι, το να θεωρούμε ότι μπορούμε να προβλέψουμε κάτι με βάση τις παρατηρήσεις που έχουμε κάνει κατά τη διάρκεια μιας τόσο μικρής χρονικής περιόδου, είναι αβάσιμο.

Σε αυτό το θέμα, ορισμένοι ειδικοί, όπως ο αστρονόμος και ανθρωπολόγος Anthony Aveni του πανεπιστημίου Colgate της Νέας Υόρκης στις Ηνωμένες Πολιτείες, λένε ότι δεν υπάρχει απόδειξη ότι οι Μάγιας έδιναν σημασία στις ηλιακές εκλάμψεις, τις ηλιακές κηλίδες ή τα μαγνητικά πεδία, ή ακόμα και ότι τα γνώριζαν.

Ωστόσο, είναι πιθανό ότι οι αρχαίοι Μάγια μπορούσαν να είχαν παρατηρήσει τις ηλιακές κηλίδες. Ο Δρ Galindo σχολιάζει:

- Κάθε 11 χρόνια, εμφανίζονται συνήθως στον Ήλιο μεγάλες κηλίδες που μπορεί περιστασιακά να φτάσουν σε μέγεθος επαρκές για να φαίνονται με γυμνό μάτι. Κυρίως όταν μόνο τα κατώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας θα μπορούσαν να φιλτράρουν το φως του ήλιου σε μια ανατολή ή δύση του ήλιου.

Είναι καλά τεκμηριωμένο ότι το ημερολόγιο ήταν ένα βασικό εργαλείο στις αρχαίες Μεσοαμερικανικές κοινωνίες, καθώς εκτός από το να χρησιμεύει για τη μέτρηση του χρόνου, χρησιμοποιήθηκε για να προσπαθήσουν να καθορίσουν το θέλημα του Θεού και να δημιουργήσουν μια σύνδεση μεταξύ των ανθρώπινων δραστηριοτήτων και των ρυθμών των αστεριών. Πως λειτουργούσαν τα ημερολόγια για τους Μάγιας;

- Το μεσοαμερικανικό ημερολογιακό σύστημα ήταν σε ισχύ για περισσότερο από τρεις χιλιάδες χρόνια. Αποτελείται από δύο ημερολόγια: ένα βασιζόμενο στη φαινόμενη κίνηση του Ηλίου, καθώς είναι το πιο φωτεινό άστρο και το πιο εύκολο να παρατηρηθεί. Είναι επίσης το ουράνιο αντικείμενο με την πιο τακτική φαινόμενη κίνηση, καθώς κατά τη διάρκεια μεγάλων χρονικών περιόδων δεν αλλάζει η θέση του πάρα πολύ. Αυτό το ημερολόγιο αποτελείται από 365 ημέρες, που οργανώθηκαν σε 18 περιόδους των 20 ημερών συν επιπλέον πέντε ημέρες, και ονομάστηκε από τους Μάγιας Haab. Το δεύτερο ημερολόγιο, που ονομάζεται Τζόλκιν, είναι τελετουργικό και αποτελείται από 260 ημέρες οργανωμένες σε 20 περιόδους των 13 ημερών.

Και τα δύο ημερολόγια ξεκινούν ταυτόχρονα και τρέχουν παράλληλα μέχρι τις πρώτες 260 ημέρες. Μετά αποσυγχρονίζονται. Ωστόσο, μετά από 52 περιόδους των 365 ημερών του ημερολογίου με βάση τον Ήλιο και 73 περιόδους των 260 ημερών του τελετουργικού ημερολογίου, τα δύο ημερολόγια συγχρονίζονται και πάλι και ξεκινούν από την αρχή.

Κατά την περίοδο των 52 ετών, κάθε χρόνος ονομάζεται με ένα ιερογλυφικό (από τέσσερα πιθανά) και έναν αριθμό (από 13 πιθανούς). Ωστόσο, το όνομα κάθε έτους επαναλαμβάνεται κάθε 52 χρόνια. Κατά την κλασική περίοδο των Μάγιας (μεταξύ 100 έως 800 Μ.Χ.) επινοήθηκε μια πολύ πιο ακριβής έκδοση του ημερολογίου. Όπως και στην Δύση, ο χρόνος μετρήθηκε από την αρχή σε ένα μακρινό παρελθόν με τέτοιον τρόπο ώστε κάθε γεγονός κατά την περίοδο αυτή να χαρακτηρίζεται χρονικά ως ο αριθμός των ημερών που πέρασαν από εκείνη την πρώτη στιγμή. Έτσι, μια ημερομηνία εκφράζεται μέσα από τα πέντε ψηφία, τα οποία αντιστοιχούν στους συντελεστές των δυνάμεων της αριθμητικής βάσης η οποία ήταν το 20, όπως σε όλη την Κεντρική Αμερική.

Πώς συνδέεται αυτή η Μεγάλη μέτρηση (Cuenta Larga) των Μάγιας με την περίφημη ημερομηνία του «τέλους του κόσμου»;

- Κατ’ αρχάς, η ημερομηνία που καθορίστηκε από τους Μάγια ως το μυθικό τους ξεκίνημα είναι αυθαίρετη, όπως ακριβώς στη Δύση χρησιμοποιήθηκε ένα συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός, η γέννηση του Χριστού, για να ξεκινήσει η δική μας εποχή.

Όπως εξηγήθηκε, οι Μάγιας θέσπισαν, από μαθηματική σύμβαση, πως μια συγκεκριμένη ημερομηνία θα εκφράζεται ως ο αριθμός των ημερών που πέρασαν από την μυθική τους έναρξη. Σύμφωνα με τους ειδικούς, εκτιμάται ότι η μυθική καταγωγή που καθιέρωσαν οι Μάγιας μεταφράζεται στο δικό μας ημερολόγιο στην 13 Αυγούστου 3114 π.Χ. Τώρα βέβαια, πρέπει να πω ότι εκείνη την εποχή οι Μάγιας δεν ήταν όπως τους ξέρουμε. Έτσι, για την ημέρα του χειμερινού ηλιοστασίου του 2012, η ημερομηνία της Μεγάλης μέτρησης έχει την μορφή: 13.0.0.0.0.

Δεδομένου ότι η ημερομηνία έναρξης του υπολογισμού του χρόνου ποικίλλει μεταξύ των διαφόρων πολιτισμών του κόσμου, ο Δρ Galindo αντιστρέφει μια πολύ σχετική ερώτηση:

- Ποιό προνόμιο είχε η κουλτούρα των Μάγια για να εξασφαλίζεται ότι η εξέλιξη της γης ή του σύμπαντος συνδέεται με τον υπολογισμό του χρόνου που κάνουν αυτοί; Ειδικά αν θεωρείται αυθαίρετος και γίνεται από ένα μόνο μέρος της ανθρωπότητας, τι θα έλεγαν οι Εβραίοι, οι Κινέζοι, οι Άραβες με τους δικούς τους ημερολογιακούς υπολογισμούς;

Υπάρχουν διαφορετικές προτάσεις σχετικά με την ημερομηνία έναρξης για τη Μεγάλη μέτρηση του ημερολογίου των Μάγιας, θα μπορούσατε να σας μιλήσετε γι’ αυτό;

- Στην πραγματικότητα, υπάρχουν πάνω από 50 προτεινόμενες εκκινήσεις ή ημερολογιακές συσχετίσεις. Δηλαδή, η 13 Αυγούστου 3114 π.Χ. είναι μια εναλλακτική λύση, αλλά για κάποιους, η 13.0.0.0.0 της Μεγάλης μέτρησης των Μάγιας συνέβη πριν από 258 χρόνια, ενώ άλλοι πιστεύουν ότι θα συμβεί μέσα σε 261 χρόνια.

Ο Δρ. Galindo υποβάλει πρόταση για την έναρξη της Μεγάλης μέτρησης, με βάση στοιχεία που εξάγονται από μια τοιχογραφία που βρίσκεται στα ερείπια του Mayapan στο Γιουκατάν. Αυτή η προσέγγιση δεν αφορά το χειμερινό ηλιοστάσιο, όπως θεωρούν άλλες προσεγγίσεις, αλλά σχετίζεται με τη διέλευση της Αφροδίτης στον ηλιακό δίσκο.

- Η πρότασή μου βασίζεται στα αποτελέσματα του ερευνητικού έργου πραγματοποιεί το IIE για την προ-ισπανική τοιχογραφία στο Μεξικό. Για σχεδόν 15 χρόνια, το Εθνικό Ινστιτούτο Ανθρωπολογίας και Ιστορίας (INAH) ερεύνησε την πόλη Mayapan, μια πόλη που λέγεται ότι είναι κληρονόμος της Τσίτσεν Ίτζα. Εκεί βρήκαμε μια εντυπωσιακή τοιχογραφία, πολύ αστρονομική, θα μπορούσαμε να πούμε «πολύ ηλιακή».

Η τοιχογραφία αυτή βρίσκεται σε ένα κτήριο που συνορεύει με την κύρια πυραμίδα της Mayapan, βρίσκεται στον κεντρικό τοίχο πλάι στη νότια και τη βόρεια πλευρά. Η τοιχογραφία αποτελείται κυρίως από μερικούς μεγάλους, κίτρινους ήλιους με κόκκινες ακτίνες. Μέσα σε κάθε ήλιο εμφανίζεται να κατεβαίνει ένα πρόσωπο. Κάθε ηλιακός δίσκος είναι πλαισιωμένος: στις πλευρές του κάθε δίσκου φαίνονται δύο άτομα οπλισμένα με δόρατα, σαν φύλακες, αν και αυτά τα πρόσωπα δεν έχουν προφίλ Μάγιας.

Αλλά τι υπάρχει μέσα σε κάθε αναπαράσταση του Ήλιου; Υπάρχουν μόνο δύο επιλογές: η μία είναι ότι πρόκειται για έναν εσωτερικό πλανήτης που διέρχεται από το δίσκο του Ήλιου. Η άλλη επιλογή είναι ότι πρόκειται για μια ηλιακή κηλίδα, αλλά όπως έχει ήδη αναφερθεί, δεν γίνονται πάντα αντιληπτές. Τώρα, μέσω της αρχαιολογικής ανασκαφής διαπιστώθηκε ότι η ζωγραφική έγινε κατά τα έτη 1200-1400, κατά τα οποία συνέβησαν τέσσερις διαδοχικές διελεύσεις της Αφροδίτης. Δύο από αυτές τις διελεύσεις θα μπορούσαν να παρατηρηθούν κατά τη διάρκεια της δύσης του ήλιου.

Στον Κώδικα των Μάγιας που βρίσκεται στη Δρέσδη της Γερμανίας, είναι γραμμένη με σαφήνεια η περίοδος που ο πλανήτης Αφροδίτη θα μπορούσε να παρατηρηθεί ή όχι από τη Γη. Γνωρίζοντας ότι οι Μάγιας παρατηρούσαν τόσο προσεκτικά την Αφροδίτη μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι κατά πάσα πιθανότητα αυτό που αναπαρίσταται μέσα στον ήλιο στον τοίχο του Mayapan θα μπορούσε να είναι η Αφροδίτη κατά τη διάρκεια της διέλευσής της.

Το 2004 προσπαθήσαμε να κάνουμε το επόμενο βήμα για τη διερεύνηση του θέματος. Είχαμε λάβει άδεια από την INAH και πήγαμε το UNAM στο Mayapan για να παρατηρήσουμε με γυμνό μάτι τη διέλευση της Αφροδίτης από τον Ήλιο σε αυτόν τον τόπο. Οι παρατηρήσεις της Αφροδίτης στο Μεξικό εκείνη τη στιγμή μπορούσαν να γίνονται μόνο στη χερσόνησο Γιουκατάν. Από το Mayapan είχαμε μόνο περίπου έξι λεπτά για την παρατήρηση. Δυστυχώς είχε συννεφιά και δεν μπορούσαμε να δούμε το φαινόμενο.

Η επόμενη διέλευση της Αφροδίτης από τον Ήλιο θα φαίνεται σε όλο Μεξικό και θα είναι στις 5 Ιουνίου 2012, από τις πέντε το απόγευμα περίπου. Θα έχουμε κοντά τρεις ώρες για να θαυμάσουμε την Αφροδίτη μέσα στο δίσκο του ήλιου, μέχρι να διαπεράσει τον ορίζοντα.

Τι γίνεται όμως αν η 13.0.0.0.0 της Μεγάλης μέτρησης των Μάγιας δεν σχετίζεται με το χειμερινό ηλιοστάσιο, αλλά σημειώνεται στις 5 Ιουνίου 2012, δηλαδή σχετίζεται με την επόμενη διέλευση της Αφροδίτης από τον Ήλιο; Αυτό θα μετακινούσε τη μυθική έναρξη των Μάγιας, αλλά θα την κινούσε μόλις 200 ημέρες, που είναι 10 φορές το 20, σε συνάρτηση με τον εικοσαδικό ρυθμό των Μάγιας.

Η πρόταση αυτή βασίζεται στο γεγονός ότι γνωρίζουμε πως οι Μάγιας παρατηρούσαν προσεκτικά τη φαινόμενη κίνηση της Αφροδίτης, και γνωρίζουμε ακόμη ότι οι αστρονόμοι Μάγιας είχαν τη δυνατότητα να παρατηρήσουν ένα σχετικά σπάνιο φαινόμενο.

Κάθε πτυχή της προ-ισπανικής κουλτούρας που μπορούμε να μελετήσουμε συγκρούεται με την έλλειψη πληροφοριών οπότε και στην περίπτωση αυτή δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία, αλλά είναι αρκετά για να πούμε «Αυτοί είναι οι Μάγιας και όχι αυτοί που φανταζόμαστε να βλέπουν ότι τελειώνει ο κόσμος». Ο κόσμος πράγματι τελείωσε για τους Μάγιας αλλά αυτό συνέβη όταν οι Ευρωπαίοι έφτασαν στο έδαφός τους.

Οι επίσημες μελέτες για τους Μάγιας (όπως οι αρχαιοαστρονομικές ή επιγραφικές) έχουν παράξει πολλές ενδιαφέρουσες πληροφορίες. Παρ’ όλα αυτά, η πεποίθηση ότι οι Μάγιας έκαναν κάποιες προφητείες για το τέλος του κόσμου έχει πολλούς οπαδούς. Γιατί νομίζετε ότι έχουν γίνει δημοφιλείς με αυτόν τον τρόπο;

- Νομίζω πως αυτό που συμβαίνει είναι ότι σε αυτόν τον πολύπλοκο κόσμο, οι άνθρωποι αναζητούν νέες συγκινήσεις. Έχω φτάσει να πιστεύω ότι οι άνθρωποι έχουν ήδη κουραστεί από ιδεολογίες, θρησκείες, θέλουν νέες συγκινήσεις και, ποιός τους δίνει τέτοια συναισθήματα; Πράγματα όπως UFO, φαντάσματα, το τέλος του κόσμου, ζητήματα δηλαδή με τα οποία οι άνθρωποι τουλάχιστον διασκεδάζουν, αλλά μερικές φορές προκαλούν τρόμο.

Είναι επίσης αποτέλεσμα της παγκοσμιοποίησης, διότι οι άνθρωποι που διαδίδουν αυτές τις θεωρίες ψάχνουν για κέρδος... Απλά φανταστείτε την έκδοση ενός βιβλίου με ένα θέμα της επικαιρότητας που είναι τόσο θεαματικό και ως εκ τούτου εγγυάται καλές πωλήσεις.

Τί θεωρείτε σημαντικό να σημειωθεί σχετικά με αυτή την διαστρεβλωμένη ιστορία για τις προφητείες των Μάγιας;

- Αυτό με το τέλος του κόσμου συμβαίνει ανέκαθεν στην ιστορία της ανθρωπότητας, αν δεν συμβεί στο έτος 1.000, τότε θα είναι στο 2.000. Από καιρό σε καιρό παρουσιάζονται παρόμοιες καταστάσεις.

Οι Μάγιας ήταν σπουδαίοι αστρονόμοι, αλλά πρέπει να συνειδητοποιούμε ότι ακόμη και η σύγχρονη επιστήμη με όλες τις προόδους της δεν μπορεί να προβλέψει γεγονότα όπως ενός πλανητικού κατακλυσμού… Αυτό δεν μπορεί να γίνει σήμερα ακόμα και αν η σύγχρονή μας επιστήμη έχει μια ορισμένη ικανότητα πρόβλεψης αφού μελετά όλες τις περιπτώσεις που σχετίζονται με ένα φαινόμενο. Το να βάλεις μέσα στους ανθρώπους αυτό τον φόβο, ότι κάτι θα τους συμβεί, ότι θα πέσει κάτι από τον ουρανό, είναι ανεύθυνο.

Νομίζω ότι είναι απαραίτητο να εξηγήσουμε στους ανθρώπους από πού προέρχεται αυτός ο φανταστικός μύθος που δεν καμία σχέση ούτε με την κουλτούρα των Μάγιας ούτε με την αστρονομική πραγματικότητα.

Ο πολιτισμός και το Ημερολόγιο των Ίνκας

ΙΝΚΑΣ

Οι Ίνκας λάτρευαν τον Θεό Ήλιο με το όνομα Ίντι και την Σελήνη με το όνομα Κουίλα. Πίστευαν ότι ο χώρος και ο χρόνος είναι απόγονοι του Βιρακότσα Μπαχακάμ και πρόγονοι του Βιρακότσα, ο οποίος ήταν ο Δημιουργός του Σύμπαντος.

Οι Ίνκας θεωρούσαν τους εαυτούς τους πρόσωπα ιερά και ήταν απόγονοι του Θεού Ίντι. Λάτρευαν τον Ήλιο στον ναό Κούσκο. Τον Θεό Ίντι εκεί αναπαριστούσαν σαν πελώριο χρυσό δίσκο. Επίσης πίστευαν στην μεταθανάτια ζωή. Ο Θεός Ήλιος επίσης αναπαριστούσαν σαν φίδι ή κόνδορας.

Αν και ασχολούνταν συστηματικά με την παρατήρηση του ουρανού, οι Ίνκας δεν είχαν ποτέ ολοκληρωμένο ημερολόγιο. Ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι Ίνκας είχαν αναπτύξει ένα είδος ημερολογίου βασισμένο σε παρατηρήσεις του Ήλιου και της Σελήνης. Το έτος είχε 12 μήνες 30 ημερών (σύνολο 360 ημέρες) που σχετίζονταν με διάφορες γιορτές, για την παραγωγή και για τις γεωργικές εργασίες.

Το έτος των 12 μηνών καθιερώθηκε από τον βασιλιά Βιρακότσα το 1438. Οι Ίνκας πίστευαν ότι ο Βιρακότσα δημιούργησε τον Ήλιο και ήταν για τους Ίνκας ο πατέρας των Θεών. Αφού έπλασε Γη και ουρανό περιπλανήθηκε στη Γη και έπειτα έφυγε με την υπόσχεση ότι θα επιστρέψει.

Τέλος, με την αστρονομία σχετίζονται και οι γραμμές Νάσκα που θεωρείται οτι είναι αστρικός χάρτης. Μάλιστα η αράχνη θεωρείται οτι συμβολίζει τον αστερισμό του Ωρίωνα. Οι γραμμές είναι 13000 και κάποιες φτανουν σε μήκος τα 30 χιλιόμετρα και βρίσκονται ανάμεσα στην περιοχή της Νάσκα και της Πάλμα.

Πηγή: "Το σύμπαν που αγάπησα" (ντοκιμαντέρ)

Η αστρονομία και το ημερολόγιο στην αρχαία Αίγυπτο

ΑΙΓΥΠΤΟΣ

Ο Αιγυπτιακός πολιτισμός είναι ένας από τους αρχαιότερους πολιτισμούς που αναπτύχθηκε εδώ και 5000 χρόνια στις παραποτάμιες κοιλάδες της Αφρικής. Φαίνεται ότι ήταν ένας από τους πιο ειρηνικούς πολιτισμούς.

Ο Αιγυπτιακός πολιτισμός είναι φημισμένος για την λεπτότητα και λεπτομέρεια της τέχνης του όπως και για τον πλούτο των τεχνικών και πρακτικών επιτευγμάτων που σχετίζονται με την κατασκευή μεγάλων μνημείων (πυραμίδες, οβελίσκοι, κολοσσοί).

Το αιγυπτιακό σύστημα αρίθμησης ήταν δεκαδικό και είχε ως βάση την απλή επαναληπτική αρχή σύμφωνα με την οποία διαφορετικά σύμβολα για τις διαδοχικές δυνάμεις του 10 επαναλαμβάνονταν όσες φορές χρειαζόταν ώστε να σχηματιστεί ο εκάστοτε αριθμός. Με ένα σύνολο από επτά σύμβολα οι Αιγύπτιοι μπορούσαν να γράφουν οποιοδήποτε ακέραιο αριθμό από το 1 έως το 9.999.999 και αυτό αρκούσε για τις καθημερινές απαιτήσεις τους.

Οι Αρχαίοι Έλληνες επαινούσαν συχνά τις μαθηματικές ικανότητες των Αιγυπτίων και πίστευαν ότι τα μαθηματικά είχαν ως καταγωγή την Αίγυπτο.

Αστρονομία

Η Αιγυπτιακή αστρονομία ήταν εξαιρετικά πρωτόγονη καθώς άσκησε σε ένα μόνο σημείο ευεργετική επίδραση στους Έλληνες αστρονόμους: στην χρήση ενός ημερολογίου το οποίο ο Neugebauer φημίζει ως το πιο έξυπνο ημερολόγιο που υπήρξε ποτέ στην ιστορία της ανθρωπότητας.

Το αιγυπτιακό αυτό ημερολόγιο περιλάμβανε 12 μήνες με 30 ημέρες ο καθένας και 5 επιπλέον ημέρες στο τέλος του χρόνου. Δημιουργήθηκε από πρακτικές ανάγκες δίχως την παραμικρή μέριμνα για τη επίλυση αστρονομικών προβλημάτων. Ήταν εξαιρετικά εύχρηστο για αστρονομικούς υπολογισμούς πράγμα το οποίο αναγνωρίστηκε από αστρονόμους της ελληνιστικής εποχής.

Η αστρονομία τους διατήρησε μια όψη πρωτόγονη για αρκετό καιρό με το να περιορίζουν τις παρατηρήσεις τους στο επίπεδο του ορίζοντα. Σε μερικούς πίνακες βρίσκουμε καταλόγους άστρων κλιμακωμένων σε μία ίδια κάθετο.

Η ανάπτυξη της επιστήμης του ουρανού εμφανίζει ιδιορρυθμία σε δύο χαρακτηριστικά: ο ισημερινός και τα άστρα έχουν τον θεμελιώδη ρόλο. Η σελήνη και οι πλανήτες δεν παρατηρούνταν συστηματικά. Οι Αιγύπτιοι, λοιπόν, δεν οικοδόμησαν τον ζωδιακό κύκλο αλλά ακολούθησαν την ανατολή και την δύση των άστρων.

Ανάγκη για ημερολόγιο

Ένα ημερολόγιο βασισμένο στην εναλλαγή των εποχών δεν ήταν ανέκαθεν απαραίτητο. Με την ανάπτυξη της Γεωργίας, οι γεωργοί σε μια περίοδο π.χ. χιλίων ημερών θα μπορούσαν να παρατηρήσουν την περιοδικότητα της βλάστησης, της αποδήμησης των πουλιών κ.λ.π. Οι γεωργοί αυτοί ήθελαν να προσαρμόσουν το ημερολόγιο στην περίοδο του ήλιου που να ρυθμίζει τις αγροτικές εργασίες και δημιούργησαν με την προσπάθειά τους την Αστρονομία.

Πρέπει να παραδεχτούμε ότι η γέννηση της γεωργίας ήταν καθοριστική μετατροπή της μοίρας του γένους μας διότι αυτή εγκατέστησε τους νομαδικούς λαούς, πράγμα ουσιώδες για τον πολιτισμό μας.

Η αυτόματη βλάστηση των σπόρων που ρίχνονταν κοντά στην κατοικία έδωσε την ιδέα να πραγματοποιηθούν η σπορά και η συγκομιδή. Όμως η εξασθένηση του εδάφους μέσα σε λίγο καιρό απαίτησε νέες μεταναστεύσεις εκτός από μερικές προνομιούχες περιοχές της γης οι οποίες παραμένουν εύφορες από τις πλημμύρες ενός ποταμού. Έτσι εξηγείται η πυκνή συγκέντρωση των μεγάλων εστιών αρχαίων πολιτισμών στις μεγάλες προσχωματικές πεδιάδες του Νείλου, του Ευφράτη του Ινδού και των πεδιάδων της Κίνας.

Αυτό το στάδιο της γεωργίας έφερε την ανάπτυξη της Αστρονομίας. Η ανάγκη για να ορίσουν την σπορά και τον θερισμό έφερε το ημερολόγιο στις γεωργικές κοινωνίες.

Για να γνωρίσουν την ώρα οι Αρχαίοι συμβουλεύονταν κατά την διάρκεια της μέρας την κατεύθυνση της σκιάς ενός σταθερού αντικειμένου. Την νύχτα παρατηρούσαν τη θέση κάποιου άστρου. Με την πάροδο του χρόνου, ο αριθμός των υποδιαιρέσεων της μέρας και της νύχτας αυξήθηκε.

Σημειώνοντας τα άστρα τα οποία ανατέλλουν το ένα μετά το άλλο στην Ανατολή είναι δυνατόν να διαλέξουμε μερικά άστρα που είναι κατάλληλα για να διαιρέσουμε την νύχτα σε σχεδόν ίσα χρονικά τμήματα. Η Ανατολή αυτών των άστρων χρησιμεύει στην διαίρεση του έτους σε ίσες περιόδους.

Τάφοι και πυραμίδες

Οι πυραμίδες οι οποίες είναι τόσο αξιοθαύμαστες για την αρχιτεκτονική τους έχουν επίσης αστρονομικό χαρακτήρα. Οι τάφοι των Φαραώ, σύμφωνα με το επικήδειο τελετουργικό των Αιγυπτίων, ήταν υποχρεωτικά προσανατολισμένοι με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Γι’ αυτόν τον λόγο οι πυραμίδες έχουν τις πλευρές τους προς τα σημεία του ορίζοντα. Ο ακριβής προσδιορισμός των σημείων του ορίζοντα επιτεύχθηκε κατά τις αρχές της τρίτης χιλιετίας.

Πηγή: η Ιστορία της αστρονομίας του Paul Couderc - Εκδόσεις Δαίδαλος

Η Αρχαία Κίνα και ο Ουρανός

Η αστρονομία στην αρχαία Κίνα:

Στην Κίνα έχουμε αρχαιότατες καταγραφές αστρονομικών παρατηρήσεων. Οι Κινέζοι δεν αρκέστηκαν στην παρατήρηση των κινήσεων του Ήλιου και της Σελήνης μόνο, αλλά προχώρησαν σε παρατηρήσεις της περιοδικότητας των εκλείψεων του Ήλιου και της Σελήνης, των εξάρσεων των ηλιακών κηλίδων και της κίνησης των κομητών. Είναι οι πρώτοι που χρησιμοποίησαν τα συστήματα των ισημερινών και ουρανογραφικών συντεταγμένων. Όλες οι παρατηρήσεις τους είχαν καταγραφεί με εξαιρετική ακρίβεια στα «Χρονικά της Σινίκης», στα ποοία ακόμη και σήμερα ανατρέχουν οι αστρονόμοι.

Η αντίληψη στην αρχαία Κίνα για τη μέρα και τη νύχτα:

Πίστευαν ότι ο Ήλιος κινείται γύρω απ΄τη γη, δηλαδή μέσο της φωτεινής διόδου της Αυγής ανεβαίνει στον ουρανό κρατώντας τα κλαδιά ενός πελώριου δέντρου. Το βράδυ κατεβαίνει προς την δύση στο όρος Γιέν - Τσέν. Όταν ο ήλιος εξαφανιζόνταν, τα άστρα, φωτεινά άνθη ενός ουράνιου δέντρου, φωτίζουν τη γη. Η αντίληψη τους για την έκληψη ήταν οτι ο Ήλιος και η σελήνη κατά την διαδρομή τους, καταβροχδίζονται ενίοτε άπο δράκοντες. Ο αυτοκράτορας, γιος του Ουρανού, είναι απεσταλμένος στη γη για να βάλει την τάξη, καθορίζει το ημερολόγιο και γνωρίζει να υποβάλλει την φύση χάρις τη μουσική και τις λειτουργίες. Μετά τον θάνατό του επανέρχεται στον ουρανό. 

Τα όργανα αστρονομίας στην αρχαία Κίνα:

Για να εκτιμήσουμε ακριβώς τα αποτελέσματα τα οποία πέτυχαν οι αρχαίοι στην αστρονομία αλλά και για να μην παραδεχθούμε ορισμένα τα οποία τους έχουν αποδοθεί, αρκεί να αναφέρουμε εργαλεία τα οποία διέθεταν. Τα ωραιότερα εργαλεία της Αρχαίας Αστρονομίας υπήρξαν τα «ψέλια». Το «ψέλι» είναι μια σφαίρα συχνά μεγάλη και βαρειά την οποία προσανατολίζουμε κάθε στιγμή που ερεύνουμε και γίνετε απ’ ευθείας σύγκριση με τον ουρανό. Αυτό έχει κινητούς γνώμονες για ακτίνες και βαθμολογημένους κύκλους. Τα ψέλια φαίνεται να υπήρχαν άλλοτε στην Κίνα αλλά όπως φαίνεται επανεφευρέθησαν από την σχολή Αλεξάνδρειας. Οι Αρχαίοι Αστρονόμοι χρησιμοποίησαν μηχανική συσκευή, καθρέπτες από στιλβωμένο μέταλλο, βίδες και για τους χειρισμούς: μοχλούς, μαγγάνια και τροχαλίες.

Μέτρηση του χρόνου: 

Για να γνωρίζουν την ώρα χρησιμοποιούσαν τον «γνώμονα», ένα απλό κάθετο στέλεχος φυτεμένο στη γη, του οποίου η σκιά γυρίζει με τον ήλιο. Ο γνώμων είναι η αρχαϊκή μορφή του ηλιακού ωρολογίου.

Για την μέτρηση μικρών διαστημάτων χρησιμοποιούσαν το «αμμωρολόγιο» και προπάντων το «υδρωρολόγιο» ή κλεψύδρα. Η ποσότητα του νερού που διέρρεε είναι ανάλογη του χρόνου, αν αυτός είναι αρκετά βραχύς. Η κλεψύδρα είναι δυνατόν να δίνει την ώρα κατά την νύχτα αν είχε την κατάλληλη ρύθμιση. Η ρύθμιση αυτή κανονιζόταν με βάση την ανατολή και την δύση μερικών ωραίων άστρων.

Πηγή: η Ιστορία της αστρονομίας του Paul Couderc - Εκδόσεις Δαίδαλος

Ο πολιτισμός και το ημερολόγιο των Μάγια

Το ημερολόγιο των Μάγια θεωρείται το ακριβέστερο ημερολόγιο που δημιουργήθηκε ποτέ από οποιονδήποτε γνωστό πολιτισμό, συμπεριλαμβανομένου και του ελληνικού. Βασίζεται σε τρεις κύκλους: έναν κεντρικό κύκλο 365 ημερών, έναν ιερό κύκλο 260 ημερών και ένα μεγάλο κύκλο 5.125 ετών. Στις 21 Δεκεμβρίου του 2012 ολοκληρώνεται ένας μεγάλος κύκλος.

Οι αστρονόμοι Μάγιας είχαν υπολογίσει με ακρίβεια τους κύκλους της Σελήνης και της Αφροδίτης, πλανητικές συνόδους και διελεύσεις, εκλείψεις, ηλιοστάσια και ισημερίες μέχρι την προαναφερθείσα ημερομηνία. Εκτός από τα εξελιγμένα μαθηματικά τους, είχαν και το προνόμιο της τοποθεσίας σε σχέση με την παρατήρηση του Ήλιου. Οι περισσότερες πόλεις τους ήταν πάνω στον Τροπικό του Καρκίνου και σε αυτά τα γεωγραφικά πλάτη, κατά τη διάρκεια του θερινού και του χειμερινού ηλιοστασίου, ο Ήλιος περνάει ακριβώς πάνω από τα κεφάλια τους το μεσημέρι και δεν σχηματίζει σκιά.

Οι αστρονόμοι των Μάγια παρατήρησαν ότι το χειμερινό ηλιοστάσιο μετακινείται με πολύ αργό ρυθμό στον ουράνιο θόλο και σε αυτόν το ρυθμό στήριξαν το μεγάλο κύκλο των 5.125 ετών. Σύμφωνα με τη μυθολογία των Μάγια, ο κόσμος στον οποίο ζούμε θα τελειώσει όταν το χειμερινό ηλιοστάσιο θα ευθυγραμμισθεί με το Σκοτεινό Ρήγμα του Γαλαξία μας, (δηλαδή αυτό που θεωρούσαν ως πύλη του Κάτω Κόσμου), στο κέντρο του Γαλαξία μας. Το εν λόγω ρήγμα τοποθετείται στις 26 μοίρες του αστερισμού του Τοξότη και παρόλο που το κέντρο του Γαλαξία μας δεν είναι ορατό ούτε με υπερσύγχρονα τηλεσκόπια, ούτε με υπεριώδεις ακτίνες, οι αστρονόμοι των Μάγια είχαν υπολογίσει σωστά όχι μόνο την θέση του, αλλά και το πότε θα «πέσει» πάνω του το χειμερινό ηλιοστάσιο.

Έτσι, υπολόγισαν ότι η φαινομενική μετακίνηση των ηλιοστασίων και των ισημεριών το 2012 θα οφείλεται στην απόκλιση του άξονα της Γης κατά την περιστροφή της από τον Ήλιο. Η σύγχρονη επιστήμη ονομάζει το φαινόμενο «μετάπτωση των ισημεριών». Οι αστρονόμοι των Μάγια είχαν μετρήσει με ακρίβεια την ταχύτητα της μετάπτωσης, χωρίς να είμαστε βέβαιοι ότι είχαν συναίσθηση του τι μετρούσαν.

Οι Μάγια, όπως προαναφέραμε, είχαν κυκλική αντίληψη του χρόνου και το ημερολόγιό τους δεν θα μπορούσε παρά να είναι και αυτό κυκλικό.

Οι Μάγια χρησιμοποιούσαν το ημερολόγιο των 365 ημερών, (γιάαμπ/jaab), για την καθημερινή τους ζωή, ακολουθώντας την περιστροφή της Γης γύρω από τον Ήλιο, ενώ συγχρόνως χρησιμοποιούσαν το ημερολόγιο/περίοδος των 260 ημερών, (τσόλκιν/tzolkin), για τις θρησκευτικές τους εορτές, όπως και άλλοι λαοί της Κεντρικής Αμερικής.

Ένα γιάαμπ χωρίζονταν σε 18 «μήνες» των 20 ημερών, συν 5 ημέρες «κακής» τύχης στο τέλος του, που ονομάζονταν γουαγιέμπ/wayeb. συσχετίζονταν με τα άλλα ημερολόγια των Μάγια. Τα ημερολόγια γιάαμπ και τσόλκιν σχημάτιζαν έναν ημερολογιακό κύκλο 52 ετών. Ο ημερολογιακός κύκλος χρησιμοποιούνταν όχι μόνο από τους Μάγια, αλλά και από άλλους λαούς της Κεντρικής Αμερικής, όπως τους Αζτέκους, τους Μιξτέκους και τους Ζαποτέκους. Για χρονολογικές περιόδους μεγαλύτερες των 52 ετών χρησιμοποιούσαν το Ημερολόγιο Μακράς Περιόδου, ένα εξαιρετικά μεγάλο χρονολογικό σύστημα που συμπεριελάμβανε πέντε μεγάλους χρονολογικούς κύκλους και μπορούσε να καθορίσει χρονολογικές περιόδους περίπου 5.125 ετών. Όπως και το ημερολόγιό μας χρησιμοποιεί τρεις αριθμούς για να περιγράψει τρεις χρονολογικές μονάδες (το έτος, το μήνα και την ημέρα), το Ημερολόγιο Μακράς Περιόδου χρησιμοποιούσε πέντε αριθμούς για να περιγράψει πέντε χρονολογικές μονάδες.

Οι Μάγια λάτρευαν τη φύση, τη σελήνη και τον ήλιο. Μέτραγαν με μεγάλη ακρίβεια το χρόνο και πίστευαν στην ύπαρξη του Παραδείσου. Είχαν επίσης αφιερώσει ναούς στο Θεό Ήλιο και γι’ αυτό οι ναοί αυτοί ήταν προσανατολισμένοι στη Δύση έτσι ώστε να δέχονται και τις τελευταίες ακτίνες του. Οι πυραμίδες έχουν αστρονομικό προσανατολισμό και χτίστηκαν λόγω της ανάγκης ημερολογίου.

Η πυραμίδα του Αξακτούρ ήταν ναός και παρατηρητήριο των ιερέων αστρονόμων. Στις 21 Ιουνίου, μέρα του Θερινού Ηλιοστασίου, ο ήλιος ανατέλει πίσω από τη βόρεια γωνία του ναού αυτού. Στις 21 Μαρτίου, μέρα της Εαρινής Ισημερίας, και στις 22 Σεπτεμβρίου, μέρα της φθινοπωρινής Ισημερίας, η ανατολή του ηλίου συμβαίνει ακριβώς στο μέσον του δεύτερου από τους τέσσερις συνολικά ναούς. Στις 22 Δεκεμβρίου, μέρα του χειμερινού ηλιοστασίου, ο ήλιος εμφανίζεται στη νότια γωνία του τρίτου ναού.

Οι φτερωτές ουρές των φιδιών της περιοχής Chichen Itza αναπαριστάνουν τα δύο ηλιοστάσια, ενώ η πομπή των κροταλιών συμβολίζει τον ισημερινό. Οι κροταλίες με κεφάλια και ουρές με αντίθετες κατευθύνσεις συμβολίζουν την καθημερινή πορεία του ηλίου στον ουρανό.

Οι πυραμίδες αποτελούνται από εννέα επίπεδα κλιμακωτά βάθρα. Οι Μάγια είχαν ένα 18μηνο ηλιακό έτος 360 ημερών και κάθε μήνας περιείχε είκοσι ημέρες. Το ηλιακό τους ημερολόγιο είχε 360 μέρες(18 επί 20). Βέβαια πρέπει να επισημάνουμε ότι στις 360 ημέρες προστίθενται πέντε ιερές ημέρες σύμφωνα με τα σκαλοπάτια τα οποία συμβολίζουν τις ημέρες του ηλιακού ημερολογίου και είναι 365.

Τέλος, ο πολιτισμός των Μάγια κατείχε άριστες αστρονομικές και μαθηματικές γνώσεις, διέθετε ακρίβεια στις ημερομηνίες και κατείχε επίσης πρωτόγνωρες για εκείνη την εποχή γνώσεις. 

Πηγές: "Το σύμπαν που αγάπησα" (ντοκιμαντέρ), www.ispania.gr

Σουμέριοι: Οι πατέρες του έτους

Οι Σουμέριοι ήταν αρχαίος ιστορικός λαός, οι οποίοι ήκμασαν περίπου μεταξύ του 3000 και 1500 π.Χ. Θεωρούνται οι πρώτοι κάτοικοι του Σουμέρ (ή Σουμερίας), μιας περιοχής στη νότια Μεσοποταμία που εκτείνεται μεταξύ του Τίγρη, του Ευφράτη και του Περσικού Κόλπου.

Οι Σουμέριοι αργότερα απορροφήθηκαν από τον βαβυλωνιακό πολιτισμό που αναπτύχθηκε και αυτός στη νότια Μεσοποταμία. Ήταν ο πρώτος λαός που θέλησε να δημιουργήσει ημερολόγιο για να καλύψει τις καθημερινές του ανάγκες. Αυτές σχετίζονταν κυρίως με την αγροτική παραγωγή καθώς οι αγρότες έπρεπε να γνωρίζουν τις κλιματικές αλλαγές. Επίσης οι ιερείς έπρεπε να παρακολουθούν τον ακριβή χρόνο έτσι ώστε να ξέρουν πότε ακριβώς πέφτουν οι ιερές τελετές τους.

Το ημερολόγιό τους βασίστηκε στην περιοδικότητα των φάσεων της Σελήνης. Συγκεκριμένα, το σεληνιακό τους έτος είχε 354 ημέρες που χωριζόταν σε 12 μήνες των 29,5 ημερών ο καθένας καθώς και 2 εποχές, τον χειμώνα και το καλοκαίρι. Οι μήνες αυτοί καθορίζονταν από την εναλλαγή της νέας Σελήνης και είχαν ονόματα ανάλογα με την αγροτική ζωή. Η προσέγγιση τους αυτή ήταν αρκετά καλή. Η επιστήμη της αστρονομίας στην εποχή εκείνη ήταν αρκετά ανεπτυγμένη και φαίνεται να στήριζαν τις εναλλαγές των εποχών στα αστρονομικά φαινόμενα. Παρατηρούσαν τα ουράνια σώματα και αρχικά κρατούσαν Σεληνοηλιακό ημερολόγιο, σχετίζοντας την ετήσια πορεία του Ήλιου με τις εναλλαγές των εποχών. Ο πιο σημαντικός αστέρας (αρχηγός ή επικεφαλής του έτους) ήταν η Αίγα. Η θέση της Αίγας ως προς τη Σελήνη προσδιόριζε την αρχή του έτους. Αυτή η προσέγγιση για την αρχή του έτους ίσχυε από το 4.000 μέχρι το 1.700 π.Χ.

Πηγές: Ντοκιμαντέρ "Το σύμπαν που αγάπησα" και Βικιπαίδεια

Ινδικό Ημερολόγιο

Τα πρώτα στοιχεία για την αστρονομία στην Ινδία τα βρίσκουμε στις Βέδες. Οι «Βέδες» είναι ιεροί ύμνοι και τελετουργικοί στίχοι, που έχουν συντεθεί στην αρχαϊκή Σανσκριτική και είναι γνωστοί μεταξύ των λαών που μιλούσαν ινδοευρωπαϊκή γλώσσα και πέρασαν στις Ινδίες από περιοχές της Περσίας.

Δεν είναι δυνατόν να καθοριστεί με ακρίβεια η χρονολογία των συνθέσεων αυτών μερικές από τις οποίες έχουν μεγάλη φιλολογική αξία, αλλά μία περίοδος γύρω στο 1500-1200 π.Χ. θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή από πολλούς ειδικούς.

Στις Βέδες οι ύμνοι συγκροτούν ένα λειτουργικό σύνολο,το οποίο αναπτύθχηκε γύρω από τη λατρεία της σόμα (soma) και τη θυσία και εξουδετέρωσε τις παραδεδομένες θεότητες που προσωποποιούσαν διάφορα φυσικά και κοσμικά φαινόμενα Ύμνοι αφιερώθηκαν στις θεότητες αυτές και πολλοί διαβάζονταν ή ψάλλονταν κατά τη διάρκεια των τελετουργιών. 

Κάλι Γιούγκα, (κυριολεκτικά "Εποχή της Κάλι" ή "Εποχή της φαυλότητας"), είναι ένα από τα τέσσερα στάδια της ανάπτυξης από τα οποία διέρχεται ο κόσμος, ως μέρος του κύκλου των Γιούγκα, κατά τις Ινδουιστικές γραφές. Τα άλλα τρία είναι Σατύα Γιούγκα, Τρέτα Γιούγκα και Ντβαπάρα Γιούγκα.

Κατά το Σουρύα Σιντάντα, μια αστρονομική πραγματεία που αποτελεί τη βάση για όλα τα Ινδουιστικά και το Βουδιστικά ημερολόγια, το Κάλι Γιούγκα ξεκίνησε τα μεσάνυχτα στις 18 Φεβρουαρίου του 3102 π.Χ. σύμφωνα με το προληπτικό Ιουλιανό ημερολόγιο, ή στις 23 Ιανουαρίου του 3102 π.Χ. κατά το προληπτικό Γρηγοριανό Ημερολόγιο. Θεωρείται επίσης από πολλούς Ινδουιστές ότι είναι η στιγμή που ο Κρίσνα έφυγε για την κατοικία του. Το Κάλι Γιούγκα θεωρείται παραδοσιακά ότι διαρκεί 432.000 χρόνια.

Στα Ινδικά ημερολόγια δεν υπάρχει χρονολογιακή αφετηρία και τα χαρακτηρίζει ο μυστικισμός και η άχρονη υφή του χρόνου. Σύμφωνα με τους Ινδούς τα ημερολόγια δεν χρησιμοποιούνται μόνο για την χρονολόγηση (θεωρείται ιεροσυλία και αμαρτία)  αλλά και ως μέσο προσέγγισης του Θεού.

Οι χρονικές περίοδοι είναι τέσσερις. Σύμφωνα με τους Ινδούς η αφετηρία του κόσμου ήταν στις 18/2/3100 π.Χ. Η Κάλι Γιούγκα (μια από τις περιόδους) συνδέεται με την καταστροφή του κόσμου. Έπειτα ακολουθεί η αναγέννηση του μέσα από ειρήνη και ευημερία. Δεύτερη περίοδος η Γραπάρα γιούγκα κατά την οποία οι άνθρωποι πέφτουν στην αμαρτία. Η Τρίτη περίοδος είναι η Κρίτα Γιούγκα που διαρκούσε 4000 χρόνια. Το άθροισμα των περιόδων μας δίνει 12010 Έτη. Κάλπα είναι ο κοσμικός αιώνας που διαρκεί 4δις χρόνια (σχεδόν η ηλικία της Γης).

Το ημερολόγιο των Ινδών δείχνει την σχέση παρελθόντος - παρόντος - μέλλοντος.

Αργότερα στην ιστορία στην αστρονομία έχουν δεχτεί επιρροές από τους Έλληνες. 

Η ενασχόληση των Ινδών με την αστρονομία συνεχίστηκε και σε πολλές πόλεις χτίστηκαν συγκροτήματα αφιερωμένα στην παρατήρηση του ουρανού.
Παράδειγμα αποτελεί το κτίσμα Ram Yantra (1724-1727) έχει παρόμοια μορφολογία με το Stonehenge αλλά χρησιμοποιείται για να υπολογίζεται η γωνία ύψους ήλιου τις διάφορες ημέρες του έτους. 

Πηγές: "Το σύμπαν που αγάπησα" (ντοκιμαντέρ), el.wikipedia.org, "Ηλιασμός" (σημειώσεις Αρχιτεκτονική Δ.Π.Θ.)